ایران-روشنایی

دین خصم آشتی ناپذیر آزادی

iran-rowshanai — Sun, 06 Jul 2008 20:12:47 GMT

دین

خصم آشتی ناپذیر

آزادی

وعده بر این بود که وقتی دین به قدرت رسید، بساط کهن سال استبداد و دیکتاتوری، زور گوئی و قلدری برچیده شود. مردم از سرکوب و خواری و حقارت دوران شاهی رهائی یافته، برای اولین بار در تاریخ ایران روی به آزادی و آزاد زیستی گذارند و فعالانه ظرفیت ها و توانائی های خود را بدون ترس و هراس بمنصه ظهور رسانند. ظاهر و باطن یکی گردد و بنمایی همان که هستی. برای بودن مجبور نیستی که پوزه خود به درگاه قدرت بسایی، مجیز گوئی و ثنا و ستایش شاهنشاه و قدرتمدار کنی. گفتار و یا بیان آدمی از بند سانسور و سرکوب رها یی یابد. مردم دیگر مجبور نخواهند بود، اول به اطراف خود بنگرند، اصل و اصول دور اندیشی و مصلحت در نظر گیرند آنگاه کلمه ای به نفی و یا به نقد از قدرت در گوش یکدیگر پچ پج کنند. حال این بیان، شعر باشد یا موسیقی و یا تاتر، و یا رقص و نوازندگی، و یا نقاشی و سینما و یا بیان سیاسی و ادبی. مردم به آزادی نماینده های خود را بر گزینند تا اراده ملت و نه قدرت را قانونمند سازند. خانه قانون گزار متعلق به ملت گردد د و از برای حفاظت و دفاع از منافع ش برخیزد. داد و ستد، و اقتصاد کشور، تولید و توزیع مستقل از قدرت، شکوفا و جامعه را از فقر و محنت نجات بخشد، یعنی آزادی و استقلال را حکومت دین قرار بود به ملت باز گرداند و نقطه پایان را بر نظام استبدادی بگذارد.

کمتر کسی میدانست پی آمدهای پیوند دین و قدرت، چه خواهد بود. یا بعبارت دیگر، وقتی که امام بر جایگاه شاهنشاه نشیند، جامعه و ملت روی به کدام سوی خواهند نهاد؟ آزادی و استقلال و یا بازگشت به گذشته ای مغایر با خصایل و سرشت انسانی، نظام استبداد و اسارت و بندگی؟

اما چیزی طول نکشید که دین نقاب عطوفت و مهربانی از چهره برگرفت و صورت زشت و کریه، خشن و جبار خود را آشکار نمود. رحم و رحمانی اگر بود بلافاصله از دین رخت بر بست. جای خود را به قهر و خشونت داد. کمتر کسی میدانست که در راه خدا و بنام نامی اش، آلوده ساختن دست خود بخون انسانهای سرکش نه تنها سهل و آسان است بلکه لذت بخش است و غرور آمیز. دشمنان را به جرم "محاربه با خدا" و "مفسد فی الارض" در بام رهبر انقلاب، و یا امامی که به شاهی رسیده بود، به جوخه های اعدام سپردند. چه تعجب از نزدیکی امام با کشتار و خونریزی. دین امامپرستان، دین خون است و خونریزی، دین شقاوت است و قهر و خشونت. امام شجاعتش در کشتن و کشته شدن است. وقتی وزنه بردران ایران به خدمت امام خمینی رسیدند، امام خطاب به آنان گفت: ورزشکار امام علی بود. با یک ضربه شمشیر دشمن را به بدو نیم میساخت. این است برجسته ترین خصال بهترین امامها، امام علی، یعنی کشتن و خون ریختن با مهارت و تردستی. چرا که نه؟ خدا را راضی کند. چیست بالاتر و برتر از این. رضایت خدا است که شنیع ترین اعمال بشر را توجیه میکند. صدها سال است که امامپرستان خونریزی روز عاشورا را جشن میگیرند، بر سر و سینه خود میکوبند، خود را آزار و شکنجه دهند، شیون و زاری کنند و آتش انتقام جویی را در درون خود شعله ور نگاه دارند تا سال دیگر مکرر کنند. آیا میتوان از آنان که قرنها در آتش انتقام سوخته اند، و آرزومندند که در رکاب امام خون ریزند تا آخرین قطره خون خویش، انتظار رحم و مروت نسبت به دگر اندیش و دگر زیست را داشت؟ یا انتظار احساس شرمندگی و شرمساری از سرزدن و دو نیم ساختن، دشمن که بجای خود، رقیب و مخالف را داشت؟ این سوی آزادی نبود که به رهبری امام و دین در آن ره میسپردیم، بلکه سوی تاریکی بود و سوی بازگشت بگذشته و برقراری نظم و انضباطی جدید بر اصل و اساس رسالت و امامت.

با جلوس امام بر تخت سلطنت، پیوند دین و قدرت نیز آغاز گردید. شیخ و طلبه، تسبیح و سجاده، زهد و تقوا، را رها کرده، از حجره ها بیرون خزیده ، شمشیر زن امام شدند و بعنوان دژخیم دین، شهیر گردیدند. هزاران فقیه و آیت اله و شیخ و یا حجت الا سلام و طلبه، کار و حرفه طلبه گری را ترک کردند. امور اجرائی، بازجویی و باز پرسی و یا ابزار قهر و قدرت را در انحصار خود گرفتند. دادگاه های انقلاب را به تسخیر خود در آوردند. آن طلبه که در حجره بآموز ش اصول طهارت و عبادت، حدیث و روایات اشتغال داشت، به مفتش و پاسدار، تفنگدار و قمه زن دین، مبدل شد. شکنجه گاه ها و زندانها را زیر نعلین خود گرفت. مهارت دیندار حرفه ای- طلبه و یا کلاهی- در شقاوت و بیرحمی البته که شگفت آور است، غافل از آنکه او از نسل "تشیع سرخ است، یعنی از نسلی که از ریختن خون هیچ انسانی در راه خدا رویگردان نبست. هرچه کشتار غیر دین بیشتر، مقام ش بالاتر در نزد خداوند. او بنام خدا تیغ و تازیانه میزد، به همین دلیل با مهارت، باقدرت و بدون ترس میزد. او بر اساس باور و ارزشهای الهی بود که به سادگی و سهولت خون می ریخت و سرکوب میکرد. چشم پوشی، عفو و بخشایشی در کار نبود. پرچم عاشورا برافراشته بود اما با شمشیر یزید بود که سر از تن جدا میساخت. مغلوب شد گان و اسیران جنگ قدرت و رقابت را تحت آزار و شکنجه وادار به اعتراف و توبه میکردند و سپس آنها را به جوخه های اعدام میسپردند. انتظار ترحم از امامپرستان حرفه ای، انتظاری ست بیجا. آنها در پی تحصیل رضای خدا بودند و هنوز هم. خدای امامپرستان عاشق شهید است و شهادت. اینست که آنها که باین مقام نائل آیند، خداوند بآنها زندگی ابدی دهد و هماغوشی فرشتگان باکره شان کند. نظمی که ریشه در رسالت و امامت دارد سر آشتی با آزادی ندارد.

به معنا و مفهوم این پدیده نوظهور، یعنی وقتی که امام، شاهنشاه شود و یا دین با قدرت پیوند خورد، کمتر کسی با شک و تردید مینگریست. بسوی تاریکی روان بودیم اما خود بدان آگاهی نداشتیم. چرا که حکومت دین را تاریخ ما تجربه نکرده است. در ادوار تاریخی دین پیوسته خود را پشت قدرت پنهان ساخته است. با شاهان قرنها در مسالمت زیسته است. باین رضا بود ه است که شاهان در راه دین شمشیر زنند. بهمین دلیل در مقر خود یعنی حوزه ها ی علمیه و مساجد باقی ماند. اما در خانه ها و عادات، رفتار و کردار ملت نفوذ و رخنه یافت و فرهنگ را در زیر سلطه خود گرفت. بعبارت دیگر، ملت ما تاریکی حکومت دین و یا زمانیکه منبر و تخت شاهی و یا امام و شاهنشاهی یکی شوند را تجربه نکرده بود که از پیوند دین با قدرت رم کند و از آن بگریزد. پس روی بدوران تاریکی نهاد ه بودیم از آن جهت که نظم و انضباط دینی را مضاف بر نظم و انضباط استبدادی نیز پذیرا شدیم. ملت ما که آزادی را تجربه نکرده بود، هراسناک از آزادی، در مدار غیرت و سنت و تعصب گرفتار ماند. تسلیم گردید بی چون و چرا. سپس با طاعت و فرمانبرداری بازگشت نمود بعادت دیرینه فرهنگی. ملتی که دست پرورده امام است و امام در سرشت ش نشسته است، براحتی و بدون مقاومت، پیوند دین و قدرت را می پذیرد. از خطر آزادی، از شک و تردید و ابهام گریختند که در پناه دینِِ و نظم و انضباط دینی و حقایق مطلق احساس امنیت و آسایش کنند. اما چرا گریز از آزادی ،از آنچه جوهر وجود انسانی ست.

یکی از آموزشهای دینداران حرفه ای و حوزه های علمی پیوسته، نظم بوده است و انضباط که از طریق تسلیم و اطاعت و تقلید و تبعیت میسر میگردد. باین معنا که بیک نظام باید ها و نباید، ارزشها و باورها باید تن دهیم که الهی اند و نهائی که حقیقت اند و مطلق، از آداب عبادت و طهارت گرفته تا رمز و رموز اجتهاد و خدا شناسی. در نزد فقیه و طلبه، آزادی در انضباط دینی ست. آزاد آنست که بخدا خود را تسلیم کند، در عمل و اندیشه، در گفتار و کردار. خرد انسانی نیز مراتب کمال را زمانی بپیماید که خود را غرق در اندیشه ی الهی کند. از خود بریده، و پرهیز جوید از آنچه به نفع خویش باشد و ارضای تن. ترک دنیای ماده و مادی کند و به پیوندد به دنیای معنوی و روحی، یعنی زیستن نه با عشق بزند گی، بلکه زیستن با عشق به مرگ و نیستی. چنین نظم و انضباطی جامعه را به دو گروه فرمانروا و فرمانبردار تقسیم سازد. فرمانبر مقلد است و فرمانروا مجتهد. یکی عالم بغایت است و حقیقت، دیگری نابینا است و ضعیف، که نیازمند راهنمائی است و هدایت. فرمانبردار را چاره ای نیست جز پذیرش، زیرا که نه تنها در گزینش آزاد نیست بلکه وابسته هست و نادان. بدین ترتیب فرمانبر پیوسته از تجربه سرشت انسانی خویش، یعنی آزادی و آزاد زیستی محروم و بیگانه میماند و از آن گریزان میشود.

آنان که در این نظام بال و پر میگشایند با یک نقص ذاتی ببلوغ و پیری رسند: ناتوانی در درونی ساختن نظم و انضباط. چرا که تنها انسان آزاد است که میتواند نظم و انضباط را درونی سازد. آنکه تابع نظم و انضباط از بیرون است، مثل انضباط دینی، انسانی ست نه آزاد و نه مستقل، او فرمانبردار است. چرا که او نیست سازنده و یا آفریننده ارزش و ارزش سنجی. او به ارزشهایی باور دارد که داده شده است از بیرون و از بالا. این دین است که میگوید ربا خوری بد است. اگر مقلد از این امر اجتناب میکند بآن دلیل نیست که خود بعنوان انسان با رجوع به عقل و غریزه انسانی خویش باین نتیجه رسیده باشد. روی، گرداند از رباخواری بخاطر اجتناب از گناه و ترس و وحشت از سوختن در آتش جهنم. چنین نظم و انضباطی ذاتا بیرونی ست. انضباط بیرونی انسان را به حیوانی فرمانبردار تبدیل میسازد بی آنکه خود بدان آگاه باشد. انضباط بیرونی نه تنها فرمانبر را تولید میکند بلکه فرمانروا را نیز. یکی بدون دیگری نمیتواند و جود داشته باشد. فرمانروا یا مالک قدرت است و یا دانش و یا هر دو باهم، همچون شرایط کنونی. آنها که حقیقت را دانند و یا دانش آنرا دارند حاکمند و فرمانروا. در چنین شرایطی نیاز قدرت و دین به نظم و انضباط بیرونی با یکدیگر پیوند خورند و غریزه فرمانبرداری را در ملت هرچه بیشتر تقویت کند و او را از مسئول ساختن وجدان در درون محروم میسازد. مسئول فرمانبرداران، دینداران قدرتمدارند، مجتهدین و فقهای عالمند، که هم کلام خدا را میدانند و هم تیغ و تازیانه بدست دارند. آنجا که حرف آخر و نهائی را کسی زند که هم قدرتمدار است و هم حقیقت شناس، نه استقلال میتواند وجود داشته باشد و نه آزادی.

بنابراین نظام فرمانروایی و فرمانبرداری و نظم و انضباط دینی نمیتواند سازگار باشد با استقلال و آزادی . چرا که آزادی آدمی را بی نیاز میسازد از تن دادن به نظم و انضباط بیرونی و نظام تسلیم و اطاعت، تقلید و تبعیت. برقراری انضباط بیرونی تنها میتواند بقای خود را تامین سازد با سرکوب غرایز طبیعی. آزادی غریزه ایست انسانی که نهفته است در طبیعت و نهاد او. تنها در آزادی ست که میتوانی نیاز به نظم و انضباط را درونی سازی و در پیروی از آن خود را به کمال رسانی. هنرمندان شهیر و نامدار، ورزشکاران قهرمان هرگز به مقام شامخ خود دست نیابند اگر تن بیک انضباط درونی ندهند. هنرمند و قهرمان، کمال را در انضباط یافته اند. چرا که برگزیده است به آزادی. آنچه او را به کمال میرساند احساس مسئولیت است از درون، نه اجبار از بیرون. فرمانبر خوبی کند چون خدا را خشنود سازد. اما آزاد پیشه خوبی کند چون بدان ایمان دارد. فرمانبر نیکی کند بمنظور پاداش و از شر پرهیز کند به دلیل هراس از عقوبت و جزا. اما آزاد پیشه نیکی کند و بپرهیزد از بدی براساس ارزش سنجی انسانی، سازگار و همساز با سرشت و طبیعت آدمی، یعنی آزادی.

بعبارت دیگر، برخلاف تعبیر و تفسیر دینداران حرفه ای، آزادی نه یکی است با بی انضباطی و بی بند و باری و نه با بی مسئولیتی و بیعاری. مسئولیت تنها میتواند ناشی شود از آزادی. آزادی گزینش است و آفرینش. فرمانبر را نتوان مسئول دانست چون او محروم است از حق گزینش. نیا فریده چیزی در بندگی که خود را مسئول آن بداند در آزادی. فرهنگ امامپرستان، فرهنگ فرمانروایان و فرمانبرداران، فرهنگی است که در آن آزادی چیزی ست نافی نیاز به نظم و انضباط . چیزی ست ضد اخلاق و فساد آور. آزادی شر زا است و زشت، بر خلاف اطاعت و فرمانبرداری که زیباست و دلپذیر.

بهمین دلیل هم چنانکه دین بر اریکه قدرت نشست و ابزار قهر و خشونت را در دست گرفت، انضباط حجاب را برقرار ساخت که سرکوب سازد میل به گزینش و آزادی و بنیاد گذارد نظام فرمانروایی و فرمانبرداری. ایمان و باور به حجاب نه ضروریست و نه لازم. که گزینش از آن دیگری ست. آنکه آگاه است به حقیقت الهی. تو باید فرما نبری و اطاعت کنی. اگر دینداری، باید که به امر الهی گوش فرا دهی. خرد و عقل بتو بخشیده است که او را شناسائی کنی نه به شناخت خود بپردازی. اگر از اوامر الهی، سرپیچی، باید که در انتظار سوختن در شعله های سوزان دوزخ باشی.

شکی نیست که انضباط بیرونی، یا انضباط دینی که ستون نظام فرمانروایی است و فرمانبرداری ، تنها میتواند برقرار بماند با ابزار سرکوب و قهر و خشونت، چرا که مواجهه است با سرپیچی و نفی و مقاومت. چرا که تمایل به آزادی غریزه ایست انسانی. آنرا میتوان مهار کرد و در نهان محبوس نمود اما نمیتوان آنرا در انسان کشت و نابود ساخت. بهمین دلیل بعد از گذشت سی سال، حکومت دین برای برقراری انضباط حجاب هنوز باید نیروهای پلیسی، بسیجی و امنیتی را بکار گیرد که بد حجاب را تعقیب و دستگیر و تبعید کنند. انضباط حجاب در این معنا نفی آزادی انسانی است، انسانی که میتواند بر گزیند بر اساس ارزش سنجی خویش. از این محرومیت تنها زن نیست که رنج میکشد بلکه بر کل جامعه است که نظام فرمانروای و فرمانبرداری تحمیل گردد. اینست که آنجا که دین و انضباط دینی حاکم است، تاریکی هست و نا آزادی.

دینمداری یا انسانمداری کدامیک اهریمی ست؟

iran-rowshanai — Sat, 21 Jun 2008 13:19:49 GMT

دینمداری

یا انسانمداری

کدام یک اهریمنی ست؟

آنچه در انسان اهریمنی ست و حیوانی،بمنصه ظهور آورد، دینداری و دینمداری. نشان داده است که در عمل چیزی نیست دینمداری جز کین خواهی و انتقام جویی، جنگ طلبی و خونریزی، خود بینی و خود خواهی. بر حق است همیشه دینمدار. دارد جانب درستی و راستی. پیمان او با ذات الهی ست نه با همنوع خود، انسان اجتماعی. او منزه از گناه است و آلودگی. زاهد است و پیوسته در اندیشه ی رستگاری. انگشتر عقیق بدست دارد، ذکر گوید و تسبیح صد و یکدانه گرداند. بر پیشانی اش دارد نشان عبودیت و بندگی. او خوب است و خیر خواه و برکنار است از زشتی و پلیدی.

هیچ امری وجود ندارد که دینمدار از توجیه آن عاجز و نا توان باشد. چون غایت خدا است و یکتا پرستی. چیست که جایز نباشد به نام او. هر سری را بر زمین افکند بر پای او. هر خونی را جاری سازی در پای دین او، بویژه که اگر بینا باشد و دانا، اگر گو یا باشد و توانا، همچون آسما، دخت مروان و یا ابو افکا، شاعرانی هجو گو که بفرمان پیامبر اسلام به ضرب شمشیر دو نفر دین پرست بخون خود غلتیدند؛ و یا همچون احمد کسروی که به هلاکت رسید بدست قهرمان دین، نواب صفوی؛ و یا سعید سیرجانی که جان به جان آفرین تسلیم نمود در دست دژخیم خداوند خامنه ای، حسین شریعتمداری.

در نزد دینمدار، باطل، حق است و حق، باطل. افترا و تهمت حق است و حق تهمت است و افترا. انتخاب هر وسیله و ابزاری جایز است در خدمت خدا. مهم نیست که نارو زنی و یا قرار داد و پیمان شکنی. مهم آنست که دستی به ته ریش خود بکشی، صلواتی بگویی و نام خدا را بر زبان آوری. ثواب گیری و پاداش اخروی اگر که تیغ را بنام خدا بر هر گلوئی بنهی و هر قلبی را بشکافی. جهاد گر شوی و به قهرمانان دین به پیوندی اگر شربت شیرین شهادت بنوشی، یعنی که اگر تا آخرین قطره خون خود در راه خشنودی خدا و پیامبر و امام، خون ریزی و سر بر زمین افکنی، درخت دین را آبیاری کنی و سر سبز و زنده نگاهداری. آنگاه در نیستی بزند گی ابدی و حوری های باکره بهشتی دست یابی.

کافی است نیم نگاهی به روزنامه کیهان و سخنان شیوای سر دبیر ش، شریعتمداری که الگوی کامل دینداری و دینمداری است، بیندازی. دروغ میگوید، تهمت و افترا میزند، پرونده های بی شمار جاسوسی میسازد برای آنان که دشمن دین پندارد، در خدمت خدا و در دفاع از حکومت اسلامی. هرچه گوید و کند، هرچه اندیشد و نویسد، همه جایز است و پسندیده در نزد ذات الهی. چنانچه گناهی هم مرتکب شود بار سنگین گناهان را بر پشت خود سبک مینماید با گذاردن پیشانی خود در ذلت و خواری بر مهر تسلیم در سجده های طولانی.

دینمدار بدر ستی انسانی ست برتر و برگزیده، چون عمیقا غیرتمند است و غیرتی، مدافع عفت است و عفاف و ناموس و اخلاق دینی. سخت بسر و سینه خود برای امامان معصوم و مظلوم می کوبد و زار زا ر اشک میریزد و پیوسته آماده شهادت است در راه رسالت و امامت و در آغوش کشیدن زندگی ابدی. هرگز دچار عذاب وجدان نشود، اگر خدای ناکرده دست خود آلوده کند بخون بی گناهی. وجدان او آسود است از ارتکاب به جنایت و خیانتکاری. دینداران دینمدار، همچون خمینی و خامنه ای و رفسنجانی و کروبی، زندانها و اسارتگاه ها را پر از دشمنان دین سازند. جسم و جانشان را در زیر شکنجه، بشکنند و زخمین نمایند، به اعتراف به خیانت و جنایت وادار شان سازند سپس آنها را بدار مجازات آویخته و یا به جوخه های اعدام بسپرند. باین ترتیب شهوت دینداری و خدا پرستی خود را فرو نشانند. آنها حد الهی باجرا در آورده، انسانها را خوار و ذلیل سازند و از قصاص و سنگسار و قطع اعضای بدن متهم هرگز باکی ندارند. چون همه در راه دین است و دینمداری، در خدمت جلب رضایت رحمان رحیم است و خشنودی ذات الهی. چرا که چیزی نیست عدل و داد الهی مگر قهر و قدرت و خشم و خشونت و بیرحمی.

دینمدار هرگز از ارتکاب به عمل زشت و بد رویگردان نیست چرا که امیدوار است که جبران کند زیان را با طلب مغفرت و پرداخت صدقه، نذر و قربانی، رفتن به زیارت امام و پذیرش هزینه و رنج سفر حج. دینمدار میتواند دست خود را بخون انسان دیگر آغشته سازد و دیه آن را به پردازد و مورد عفو خداوند قرار گیرد. موازنه بد و خوب در قیامت است و روز حساب رسی که وجدان دین پرست را بخود مشغول میدارد، نه پرهیز از اعمال زشت و اهریمنی. دینداری و دینمداری پروانه ای ست برای تجاوز به حق و حقوق انسان و تحقیر و تکفیر دگر اندیش در کمال قساوت و سنگدلی. وجدان او آسوده است و رها از هر گونه اضطراب و نگرانی.

حال آنکه انسانمدار ذاتاً دوستدار انسانی دیگر است. چرا که در انسان دیگر است که خود را می بیند. تنها میتواند روا دارد بانسان دیگر، آنچه بخود روا دارد. نه بیش نه کم. بخود زخم زده است اگر زخمین سازد انسان دیگر را. دینمدار تنها خدا را بیند و عاجز است از دیدن هم نوع دیگری. انسانمدار طبعا نمیتواند درد و رنج انسان دیگری را بر تابد، وای بحال آنکه هم نوع خود را به غل و زنجیر اسارت کشد و یا سر او را با شمشیر بر زمین افکند. و یا او را بدار مجازات آویزد و به جوخه اعدام سپرد. انسانمدار دست خود را بروی انسانی دیگر بلند نکند و پیوسته از قهر و خشم و خشونت، کین خواهی و انتقام جویی بپرهیزد. خونی که در رودخانه های تاریخ جاری گشته است پیوسته به نام دین بوده است و دینداری و دینمداری.

خدای انسانمدار، خدایی ست مهربان و دوستدار انسان. بی نیاز است از حمد و ستایش و تعظیم و تکریم و سجده. او نه مجازات کند و نه پاداش دهد. او انسان را دوست دارد بدون شرط و شروط و اسارت و بندگی. او سرافرازی و غرور، استقلال و خود مختاری انسان را میخواهد، نه ذلت و خواری او از صبح سحرگاهی تا مشرق و مغرب آفتاب. او میخواهد که انسان آزاد باشد و مسئول نه در بند و مومن و نا مسئول. خدای انسانمدار نه دارای دوزخ سوزان است و نه بهشت برای مردان شهوت زده و تشنه ی حوریان باکره. خدای انسانمدار، انسان را آزاد و خود مختار خلق کرده است و طبع او را جدا از حیوان سرشته است. در او وجدان انسانی نهاده است و او را مسئول اعمال خود قرار داده است. تنها در آزادی ست که انسان میتواند به مرتبه انسانمداری نائل آید. حال آنکه دینمداری از انسان حیوان زبون و مطیع و فرمانبر سازد.

بدون تردید حکومت اسلامی، حرکت بسوی انسانمداری و آزادی، عشق به زندگی و دوست داشتن هستی و بیزاری از نیستی را با غرب شناسایی میکند؛ چرا که انسانمدار را هرگز موهای افشان زن و یا برجستگی اندامش بهراس وا نمیدارد و او را گرفتار و اسیر احساسات و هیجانات حیوانی نکند. انسانمدار زن را انسانی برابر می بیند و می پندارد. او را نه به بند حجاب کشد و نه بزیر آن پنهان سازد. آنچه شرم انگیز است پنداشتن زن است بعنوان یک شی هوس انگیز و وسوسه زا و شیطانی که باید او را محروم ساخت از حق و حقوق انسانی.

بنا بر فهم دینمدارن البته که انسانمداری و انساندوستی یک پدیده ساخت فرهنگ غربی است که در آن اخلاق و امیال الهی افول نموده، کفر و مادی گرایی، مصرف جویی و افزون خواهی، ابتذال و انحطاط ، فحشا و هرج و مر ج جنسی حاکم گردیده است. بنا براین رژیم دینمداران هر حرکتی بسوی آزادی را با حرکت بسوی غرب، شناسایی نموده و سپس سرکوب و مغلوب میسازد. حال آنکه حرکت بسوی انسانمداری و آزادی، ضرورتا یک حرکت انسانی ست. رهایی از سنتهای کهنه و پوسیده است و افسانه و اسطوره پرستی. سرپیچی از نظم و نظامی است استوار بر اساس تسلیم و اطاعت و تقلید و تبعیت. رهایی از ارشاد است و حجاب و نهی از منکر و امر به معروف، رهایی از احکام فقاهتی است و قانونمندی های اسارت و بندگی. این حرکت بسوی آزادی ست و بلوغ و خود مختاری، انسانمداری و انسان دوستی ست که روزی شور برانگیزد و کاخ ولایت را ویران سازد. این است حرف روشنایی.

بحثی در باره قرآن بشری: سروش، سبحانی، بازرگان

iran-rowshanai — Thu, 05 Jun 2008 22:55:18 GMT

بحثی در باره قرآن بشری:

سروش، سبحانی، بازرگان

اسطوره ها و افسانه های دینی پیوسته در زندگی ما ایرانیان حضور داشته اند. به ارزشهایی که بدان باور داشته ایم شکل بخشیده، احساس و عواطف ما را تحت تاثیر عمیق خود قرار داده و درونمایه شخصیت ما ایرانیان را ِکشته اند. از خلل ناپذیر ترین، افسانه رسالت بوده است و اسطوره پیامبری . بدین معنا که خداوند با بندگان و مخلوق خود در یک هزار و چهارصد سال پیش از این سخن گفته و اوامر و فرمان هائی برای بندگان خویش مبنی بر تسلیم و اطاعت و هدایت بشر به راه مستقیم از طریق جبرئیل، سرکرده فرشته های الهی، به محمد، یک مرد آمی و بیسواد مخابره نموده است. که خدا جبرئیل را از آسمانها بزمین فرستاده و از میان آدمیان سراسر دنیا محمد را برای ابلاغ فرمانهای خدا به بندگانش برگزیده است. آنچه اینجا حائز اهمیت است، این است که علیرغم جبروتی بودنش، اسطوره رسالت هرگز بر راه و روش زندگی و فرهنگ ما سلطه نمی افکند و سازنده شخصیت ما نمی شد، اگر دفاع از سلطه و سروری خود از ابزار قهر و قدرت و خشم و خشونت، بهره نمی گرفت.

بعبارت دیگر، ادامه حیات و زیست اسطوره رسالت یا نهادین شدن آن در تاریخ جامعه ما، وابسته بوده است به سرکوب و نابودی هرگونه شک و تردید در ایمان و باور نسبت به اسطوره های دینی و یا چالش و نقد و بر رسی آنها. هر سخنی به نفی و نقد، اهانت و توهین و ظلم به عصمت محمد و آل محمد و گاهی جرم و حتی جنایت از سر دشمنی با خدا و فرستاده او، محسوب میشده است. ریختن خون دشمنان خدا و یا ریختن خون تا آخرین قطره خون خود در جنگ با آنان هم در زمان رسالت بعنوان یک عمل قهرمانی ستایش میشده است و هم پس از آن. جنگ و جهاد، جان نثاری و شهادت در راه دین یک تکلیف شرعی، یعنی فرمان الهی بوده است و هنوز هم.

بنابراین، هرگز نباید از نقش قهر و قدرت و خشم و خشونت در تداوم و پایداری اسطوره های دینی غفلت ورزیم. صدور فرمان خاموش ساختن صدای مخالف از زمان رسالت آغاز شده است و تا زمان حاضر باشکال گو نا گون ادامه یافته است. مصونیتی که دین در برابر نقد و برسی در سایه قهر و قدرت و خشم و خشونت بدست آورده است، سبب گشته است که تنها یک تعریف و تعبیر از واقعه ای که در یک هزار و چهارصد سال گذشته بوقوع پیوسته است وجود داشت باشد. که قرآن کلام خدا است، کلام نهائی و غائی که بشکل وحی به محمد انتقال یافته است، بدون کوچکترین دخل و تصرفی.

فهمیدن واقعه وحی و خوانش فرامین الهی در کتاب قرآن موجبی گردید که گروهی این امر را به حرفه ای تخصصی تبدیل کنند. زیرا که فهمیدن رسالت و چگونگی گزینش محمد و نیز فهم سخن خداوند تنها در نتیجه سعی و کوشش مداوم و تلاش دائمی و یا اجتهاد ممکن میگردید. که تخصص در دین ظاهرا نیز همراه بود با بریدن از زندگی عادی و کسب زهد و تقوا. باین معنا که این متخصصین که باید آنها را دینداران حرفه ای نامید از فعالیتهای تولیدی کناره گرفته و تنها به تولید دانش الهی اشتغال یافتند. این شغل نه تنها منبعی بود برای امرار معاش بلکه خود نیز جایگاهی بود با منزلت و اعتبار بسیار. بنابراین به سختی میتوان انتظار داشت که این گروه تعبیر و تفسیری واقع بینانه و بیطرفانه از واقعه سخن گویی خدا و گزینش محمد بعنوان پیام آور ش ، ارئه دهند. چه اگر به آن بمثابه یک واقعه بشری و تاریخی، عاری از سحر و جادو می نگریستند، حرفه دینداری را غیر ضروری و زائد و باری بر دوش جامعه می ساختند. بنابراین، دینداران حرفه ای پیوسته از راز انگیز و سحر آمیز نمودن هر چه بیشر اسطورهای رسالت و امامت، سود جسته اند، و هر تعبیر و بررسی را منکوب ساخته اند هم به لحاظ منزلت و قدرت و هم به لحاظ ثروت و مکنت. رجوع شود به مطلب:

(راز و رمز کلام الهی(قرآن): قدرت، اقتدار و فرمانروایی).

بحث و جدالی که بین سروش، استاد فلسفه و مدرس دانشگاه ها و یکی از مجتهدین حوزه های علمیه، آیت الله سبحانی از چندی پیش آغاز گردیده و در مطبوعات و رسانه های مختلف نیز انعکاس یافته است – که هنوز نیز ادامه دارد، بیانگر دفاع از حیات و زندگی و تداوم سلطه ی اسطوره رسالت، بنا بر تعبیر و تفسیر فقاهت در عصر کنونی است.

این بحث با ادعای آقای سروش مبنی بر محمدی و یا بشری بودن قرآن آغاز میشود. سروش در یک مصاحبه رادیوئی در خارج از کشور نقش محمد را در آفرینش قرآن محوری میخواند و ادعا میکند که محمد را نباید صرفا گیرنده وحی الهی و تحویل آن دانست. چرا که چنین نگرشی البته محمد را به یک ضبط صوت که نقشی خنثی در مخابره وحی الهی دارد، تقلیل داده و معضل سخنگویی خدا را همچنان لاینحل میگذارد.

آیت الله سبحانی در پاسخ به سروش بعنوان یکی از متخصصین مجتهد جامع الشرایط که مراتب اجتهاد را به حد کمال طی نموده است و دانایی و بینایی او مورد تایید همقطارنش است، اظهار میدارد اینکه قرآن سخنان خدا بوده است و از طریق جبرئیل به پیامبر بشکل وحی نازل گردیده است، حقیقتی ست چون چرا ناپذیر. کتاب قرآن نیز حاوی فرامین الهی ست که زندگی بشر بر اساس آن باید بدون چند و چون اجرا گردد. این یک حقیقت مطلق و نهایی ست در آن کوچکترین شبهه ای وجود ندارد مگر آنکه یک دسیسه و توطئه ای در کار بوده باشد که سروش شاگرد برجسته ی آقای آیت الله مطهری در رادیوهای خارج مطرح میکند که قرآن کلام محمد است که به اذن خدا به خلایق ابلاغ گردیده است.

آقای سروش در توضیحات خود در باره بشری بودن قرآن، در پاسخ به آقای سبحانی، تلاش میکند که با توسل به عرفان، خدا را به محمد و محمد را بخدا تبدیل کند. وی در شرح خود استدلال میکند که نسبت محمد و قرآن مثل نسبت درخت آلبا لو و میوه آن آلبا لو است. یعنی که محمد را باید درختی دانست که در طبیعت ش قرآن نهاده شده است و میوه است کلمات الهی ست. همچنانکه درخت بدون تجویز الهی نازا میماند محمد نیز بدون اذن خدا قادر نبود که قرآن را بیافریند. واقعیت آنست که حالات متغیر بشری مثل افسرده گی و شادی که در قرآن انعکاس یافته است، بنا بر ادعای سروش، بیانگر این حقیقت است که قرآن دارای ماهیتی ست بشری و وحی نیز چیزی ست مثل الهامات شاعرانه. باین معنا که محمد توانسته است تحت یک شرایط راز انگیز ی به مقام خدائی برسد و به آفرینش کلام الهی نائل آید. اگر چه تعبیر و تفسیر ماهیت بشری قرآن و چگونگی نزول وحی ایده ایست که آقای سروش از منابع دیگری کسب کرده است، با این وجود این خطر را در بر دارد که لایه ای از هزاران لایه های توی در توی راز انگیز و اسرار آمیز رسالت را که قرنها در هم تنیده شده و نهادین گشته اند، بر کند و در افسانه سخنگویی خداوند، انتقال پیام خدا به پیامبر از طریق جبرئیل، ابلاغ صراط مستقیم و شریعت الهی بوسیله رسول خود، اندکی شک و تردید ایجاد کند. اما این نکته شایسته یاد آوری ست که سروش هرگز قصد سحر زدایی از اسطوره رسالت را نداشته است. بلکه با توسل به عرفان مولوی خواسته است، اسطوره کهنه و پوسیده رسالت را لباسی نوین پوشانده و معضل گویند گی خدا و افسانه رسالت را به عقل و خرد انسان نزدیکتر سازد.( رجوع شود به مطلب:

محمد بشر بشیر و یا قهر و قدرت و شمشیر).

در پاسخ به توضیحات سروش بار دیگر آیت الله سبحانی بدفاع از مطلق بودن شریعت الهی و رد فهم متغییر از آن، نهایی بودن صراط مستقیم که در قرآن داده شده است، میپردازد؛ و در عین حال سروش را متهم به داشتن فهمی انحرافی و یا فهم اشعری یعنی نسبت دادن حسن و قبح به شرع و عدم لزوم بهره گیری از عقل و خرد را در زدودن کذب و دروغ از خداوند، میکند. چنین فهمی را وی ناسازگاری و مغایر با مرجعیت علمی امامان معصوم و اصل خاتمیت، اعلام میکند. سر انجام تعبیر و تفسیر سروش را از وحی الهی اسف بار تلقی و دو پهلو سخن گفتن را زشت و نا روا و دور از انتظار از استاد میخواند. وی با آوردن مثالی به روشن ساختن انتقاد خود از گفتمان سروش مبادرت میکند:

مثلا اگر همه ما می گوییم قرآن کتاب حضرت محمد است، مقصود از آن این است که قرآن کتاب خداست که بر حضرت محمد نازل شده است ولی شما این جمله را می گویید و پس از آن جملاتی را می آورید که بر خلاف مقصود همگان است. می گویید " پیامبر در آفرینش قرآن، نقش محوری دارد "، یا " روحیات پیامبر از شادی و غمگینی در کتاب او اثر گذاشته است "، و یا " برخی از آیات قرآن از فصاحت و بلاغت بالاتری برخوردار نیست، و مربوط به روحیات و شجره ای است که این میوه از آن چیده شده است."

سپس آقای سبحانی خطاب به سروش می گوید:

آیا این جمله ها و نکته ها به هر نحوی که توجیه کنیم به ایمان جوانان کمک میکند یا خرمن

ایمان آنها را آتش میزند؟.

بعبارت دیگر، آیت الله سبحانی وظیفه دینی و تکلیف شرعی خود میداند که با کوچک ترین شک و تردیدی در باره اسطوره رسالت بمثابه یک حقیقت مطلق و نهائی به مبارزه بر خاسته و هر گونه نقد و بر رسی را توطئه استعمار و اجنبی معرفی نماید مبادا که خرمن ایمان جوانان را بآتش بکشد. زیرا که مسلم است که سحر زدایی از افسانه ها و اسطوره های دین بویژه اسطوره رسالت، ممکن است که دانایی و بینایی جوانان را بدنبال آورد، و به رهایی آنها از چنگال تاریکی منجر شده و منبر موعظه و قدرت از هم فرو پاشد.

در این میان آقای عبدالعلی بازرگان، مانند پدر گرامی شان که دینداری بود شبه حرفه ای و از مفاهیم علوم مهندسی از جمله ترمو دینامیک برای اثبات وجود خدا بهره میگرفت، نیز وارد در این بحث و جدل میشود و خطاب به سروش اظهار میدارد که:

قرآن «خدای نامه» است و یکسره از قول او ست، تردیدی نیست اما با ضمایر متکلّم وحده (من)، متکلّم مع الغیر (ما) یا غائب و در زمانهای مختلف روایت میکند، با این حال گاهی فرشتگان گوینده می شوند، گاهی انبیا؛ گاهی هم خود ما ( در سوره حمد، یا در خلال ر بناهای قرآن و بالاخره گاهی هم ابلیس! از

آن عجیب تر در مواردی هم زمین و آسمان و پوست بدن( فصلت 11، 21 و مشابه آن).

در اینجا البته آقای بازرگان از مرز اسرار و سحر میگذرد و اسطوره رسالت را جادویی میسازد. از یکطرف آقای سروش را که بشری بودن قرآن را عنوان کرده است، سرزنش نموده، از طرف دیگر اعتراف میکند که صدائی که از قرآن بگوش میرسد تنها صدای خدا نیست، که قرآن مجموعه ای ست از صدا های مختلف. از آن نه تنها صدای خدا بگوش بشر میرسد بلکه صدای فرشتگان، ما ( بشر)، انبیا ، اشیا و حتی از همه جالب تر صدای ابلیس نیز شنیده میشود. گویا چند صدائی بودن قرآن در حالیکه یکسره از قول خداست، به زعم آقای بازرگان یکی از معجزات حیرت انگیز قران است. اما اگر از تناقض این گفتار بگذریم، لازم به یاد آوری ست که چند صدایی بودن یک شخص یا یک گوینده، یک واقعیت روان پریشی ست. آیا آقای بازرگان منظورش اینست که خدا نیز در قرآن نقش چندین شخصیت مختلف از جمله شخصیت ابلیس را بازی میکند و از زبان او سخن میگوید؟ در چنین صورتی باید گفت نه تنها آیه های شیطانی مبنی بر والا دانستن بت های لات و عزی و منات و ستایش آنها واقعیت دارند، بلکه گویا خدا مبتلا به عارضه چند شخصیتی بوده است و خود از آن نا آگاه بوده است. بی جهت نیست که مردم دیار عربستان به دعوت محمد به تسلیم و اطاعت از خداوند یکتا با سوء ظن و بد گمانی می نگریستند. آیا نباید به آنها که یک روز محمد را بشکل فرشته و روزی دیگر ابلیس و روزی دیگر سنگ و درخت میدیدند، حق داد که یکسره در تعجب و حیرانی فرو رفته باشند؟ معلوم نیست که شنوندگان محمد باید از چه درجه از عقل و کمال برخوردار میشدند تا بتوانند صدای خدا را از ابلیس و یا از جماد و نبات و حیوان تشخیص دهند؟

البته این سبب نمیشود که آقای عبدالعلی بازرگان بر استقلال وحی از محمد اصرار نکند و شواهد و دلایل بسیاری از منابع دیگر برای رد ادعای آفرینش قرآن بوسیله محمد و الهی بودن اوامر و فرامین ثبت شده در آن ارائه ندهد. وی برای اثبات سخنگویی خدا به یک سری دیگر از نکات اسرار آمیز رجوع میکند، ازجمله « اُمی» بودن پیامبر و علم و دانش شگفت انگیز قرآنی که تنها میتواند ازعقل و خرد الهی تراوش کند، علم و دانشی که حتی بشر امروز توانا به درک آن نیست، اشاره میکند و با حیرت و تعجب می پرسد که:

مطالب علمی فراوان قرآن را که دور از ذهن معاصر ین پیامبر بوده است چگونه می توان توجیه کرد؟

آقای بازرگان بدون اینکه مشخصا به چند نمونه از آن مطالب علمی اشاره کند بهمین مناسبت کمی بعد میافزاید که:

اگر در گذشته های دور با فلسفه و کلام و عرفان و ادبیات، رسیدن به حقیقت و حیاتی بودن کامل قرآن، مشکل و محال می نمود، امروز از طریق علوم دقیقه، بخصوص ریاضیات و آمار و به کمک کامپیوتر و ابزار الکترونیکی، به نتایجی می توان رسید که با کنکاش های قابل چون و چرای عقل نظری، تفاوت اساسی دارد. در اینجا دیگر ذوق و سلیقه دخالتی ندارد و ارقام و اعداد قطعی، منصفان

را مجبور به تسلیم میکند.

بدون تردید غلو و مبالغه در قاموس دینداران حرفه ای و ادبیات اسلامی، پدیده تازه ای نیست. بنابر گفته بازرگان، یکهزار و چهارصد سال تعبیر و تفسیر، علم فقه و دانش کلام و فقاهت، هرگز در رمز و رموز کلام الهی گشایشی حاصل نشده است و حقیقت و حیاتی بودن کامل قرآن هنوز در بسته و دست نخورده مانده است. تنها در قرن بیست و یکم و با کمک تکنولوژی و بکار گیری ارقام ریاضی و کامپیوتر است که آنچه بشر تاکنون در زمینه علم و صنعت، از فیزیک انیشتنی گرفته تا نانو تکنولوژی و استرینگ تئوری، آموخته و کشف کرده است، همه و همه را پیش بینی شده در لابلای کلمات الهی میتوان یافت. کافی است که صفحات قرآن را وارد در مرکز اطلاعاتی کامپیوتر های بزرگ نمود تا بشر به معجزه قرآن و کلام الهی پی برد ( البته اگر مغز کامپیوتر دچار اختلال نگردد و علائم خطر بر صفحه کامپیوتر ظاهر نشود و آژیرها به صدا در نیایند). در آنزمان است که دانشمندان سراسر دنیا چاره ای جز تسلیم نخواهند داشت و یا به قول بازرگان مجبور به تسلیم میکند. چرا که میتوان نظرات و آرای فلسفه و کلام و عرفان و ادبیات را مورد چند و چون قرار دارد ولی ارقام و اعداد و حقیقتی را که آنها آشکار میسازند، هرگز نمیتوان مورد چون و چرا قرار دارد. چرا که به نظر آقای مهندس ارقام و اعداد مطلق هستند و ماورای هر گونه شک و تردیدی.

همچنانکه هنر نزد ایرانیان است و بس، فروتنی نیز نزد مسلمانان است و بس. آقای بازرگان مثل پدر گرامی یکی از نمونه های این نوع مسلمان است که از سر فرو تنی خالصانه بر آن اعتقاد است که تنها یک کتاب هست که در بر گیرنده ی تمام کتاب هائی ست که تا کنون بشر نوشته است و یا در آینده خواهد نوشت؛ که در برگیرنده ی همه دانش و دانستنی های بشر تا زمان حال است و آنچه در آینده خواهد دانست و یا کشف خواهد کرد.

اما گویا آقای بازرگان فراموش کرده اند که جهان اسلام بویژه دنیای عرب و عجم یک هزار و چهار صد سال است که خود را به امر و امیال الهی، همانگونه که بوسیله محمد ابلاغ گردیده است، تسلیم نموده و سر اطاعت فرو آورده اند. ده ها بار در روز پیشانی خود را به نشان اعتراف به ذلت و خواری خویش در برابر ذات الهی بخاک میسایند. غسل میکنند. وضو میگیرند. یکماه آزگار از صبح سحر تا غروب آفتاب هیچ نخورند و ننوشند. پیوسته تسبیح گردانند و ذکر خدا گویند و طلب مغفرت از ذات الهی کنند. تاثیر این تسلیم و اطاعت و تقلید و پیروی از احکام قرآنی را در کجا باید مشاهده نمود؟ در شیوه و راه و روش زندگی جوامع اسلامی؟ یا در فرهنگ و ادبیات، یا در پیشرفت حیرت انگیز در علم و تکنولوژی، یا در گردش نظام های آزاد و دمکراتیک و خود گردان یا در تکثیر و تولید مخترعین و دانشمندان، فیلسوفان و اندیشمندان در جهان اسلام؟

مسلم است که اگر به فقر و محنت و عقب ماندگی مادی و فرهنگی جهان اسلام اشاره شود، بی درنگ انگشت اتهام به سوی استعمار گران غربی دراز میشود. البته تا قیامت میتوان بیگانگان را مقصر و گناهکار دانست و شانه از زیر بار مسئولیت خالی نمود و به باور و ایمان به افسانه ها و اسطوره های دوران بدویت مباهات نمود. ولی واقعیت این است که این عالمان بعلم الهی بوده اند که جهان اسلام را پیوسته در کوری و تاریکی نگاه داشته اند و چیزی جز مدح و ثنا و گزافه گویی، تقلید و تبعیت در آئین دینی و سرکوب عقل و خرد انسانی و آزادی و آزاد زیستی را ترویج و تبلیغ نکرده اند. جوامعی که رهبران دینی و علمی شان بر آن عقیده باشند که آنچه هست و خواهد بود در یک جلد کتاب داده شده است، مردم آن جامعه را محکوم به زندگی در فقر مادی و فرهنگی نموده و آنها را چشم بسته و سلطه پذیر نگاه خواهند داشت.